Bimonthly of Education Strategies in Medical Sciences

fa استخراج و اعتباریابی مؤلفه‌های سلامت معنوی از دیدگاه منابع اسلامی: رویکردی نوین در آموزش معنوی Extraction and validation of spiritual health components from the perspective of Islamic sources: A new approach in spiritual education سلامت Health پژوهشی اصيل Original Research زمینه و هدف: سلامت معنوی به‌عنوان چهارمین بُعد سلامت انسان، نقش بنیادینی در سلامت جسمانی، روانی و اجتماعی دارد. با وجود گسترش پژوهش‌ها در حوزه معنویت، اغلب مدل‌های رایج متکی بر رویکردهای غربی‌اند و فاقد تبیین بومی و اسلامی هستند. این مطالعه با هدف استخراج، طبقه‌بندی و اعتباریابی مؤلفه‌های سلامت معنوی اسلامی بر اساس قرآن کریم و روایات معتبربه منظور ساخت پرسشنامه انجام شد. نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه و الکافی و برخی کتب روایی دیگر مواد و روش: مطالعه به‌صورت ترکیبی (کمی–کیفی) اجرا شد. در مرحله کیفی، با روش تحلیل محتوای کیفی متون قرآنی و احادیث اهل‌بیت(ع) در منابعی چون نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه و الکافی و برخی کتب روایی دیگر و نیز متون علمی مرتبط کدگذاری گردید. مراحل تحلیل شامل کدگذاری باز، محوری و گزینشی بر اساس الگوی گرانهیم و لاندمن بود. در مرحله کمی، مؤلفه‌های استخراج‌شده با نظر ۱۰ متخصص حوزه‌های الهیات و روان‌شناسی از طریق شاخص‌های نسبت روایی محتوا (CVR) و شاخص روایی محتوا (CVI) ارزیابی شدند. یافته‌ها: از مجموع ۱۱۳۲ کد اولیه، ۲۴۹ کد محوری و ۵۶ کد گزینشی استخراج شد که پس از ارزیابی روان‌سنجی، 27 مؤلفه نهایی در قالب سه مقولهٔ هسته‌ای تثبیت شدند: ۱. ارتباط با خدا (شکرگزاری، توکل، خوف و رجا، اخلاص، انجام واجبات، ایمان به آخرت، انس با قرآن، الگو‌گیری از اهل‌بیت)، ۲. ارتباط با خود (کسب دانش سودمند، میانه‌روی، کوچک‌شمردن دنیا، حیاء، کسب روزی حلال)، ۳. ارتباط با دیگران و محیط (صبر، وفاداری، خیرخواهی، خوش‌بینی، کنترل تمایلات نفسانی، امر به معروف و نهی از منکر، حفظ محیط زیست). نتیجه‌گیری: مطالعه حاضر نشان داد سلامت معنوی اسلامی بر محور پیوند وجودی انسان با خداوند و تعالی فرد در ساحت‌های فردی و اجتماعی استوار است. این الگو ضمن هم‌راستایی با مدل‌های بین‌المللی سلامت معنوی مانند ابزار (SHALOM) و داخلی مانند الگوی فرهنگستان علوم پزشکی است، تمایز بنیادین خود را از مدل‌های غیراسلامی در اتکاء به آموزه‌های توحیدی نشان می‌دهد. Introduction: Spiritual health, as the fourth dimension of human health, plays a fundamental role in physical, mental and social health. Despite the expansion of research in the field of spirituality, most of the common models rely on Western approaches and lack indigenous and Islamic explanations. This study aimed to extract, classify and validate the components of Islamic spiritual health based on the Holy Quran and authentic hadiths in order to create a questionnaire. Nahj al-Balagha, Sahifa al-Sajjadiyah, al-Kafi and some other hadith books Methods: The study was conducted in a mixed (quantitative-qualitative) manner. In the qualitative stage, the Quranic texts and hadiths of the Ahl al-Bayt (AS) were coded using the qualitative content analysis method in sources such as Nahj al-Balagha, Sahifa al-Sajjadiyah, al-Kafi and some other hadith books, as well as related scientific texts. The analysis stages included open, axial, and selective coding based on the Granheim and Landman model. In the quantitative stage, the extracted components were evaluated by 10 experts in the fields of theology and psychology through the Content Validity Ratio (CVR) and Content Validity Index (CVI) indices. Findings: From a total of 1,132 initial codes, 249 axial codes and 56 selective codes were extracted, and after psychometric evaluation, 27 final components were established in the form of three core categories: 1. Relationship with God (gratitude, trust, fear and hope, sincerity, performing duties, faith in the hereafter, familiarity with the Quran, following the example of the Ahl al-Bayt), 2. Relationship with oneself (acquiring beneficial knowledge, moderation, belittling the world, modesty, earning a lawful livelihood), 3. Relationship with others and the environment (patience, loyalty, benevolence, optimism, control of sensual desires, enjoining good and forbidding evil, protecting the environment). Conclusion: The present study showed that Islamic spiritual health is based on the existential connection of man with God and the individual's transcendence in the individual and social spheres. This model, while being in line with international spiritual health models such as the SHALOM tool and domestic ones such as the Academy of Medical Sciences model, shows its fundamental distinction from non-Islamic models in relying on monotheistic teachings. سلامت معنوی اسلامی, تحلیل محتوای کیفی, قرآن و حدیث, ارتباط با خدا, خود و دیگران, روان‌سنجی مؤلفه‌ها Islamic spiritual health, qualitative content analysis, Quran and Hadith, relationship with God, self and others, psychometrics of components 92 105 http://edcbmj.ir/browse.php?a_code=A-10-1804-1&slc_lang=fa&sid=1 Saeid Saboei سعید سبوئی جهرمی 100319475328460043118 100319475328460043118 No دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران Nasir Javidi نصیرالدین جاویدی 100319475328460043119 100319475328460043119 Yes مرکز تحقیقات سلامت معنوی، پژوهشکده سبک زندگی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران